angielski • rozszerzenie POZIOM: MEDIUM

🎓 Lekcja: zdania rozszczepione (cleft sentences) (angielski – rozszerzenie, poziom medium)

🎯 1. Czego wymaga CKE

Nie rozumiesz tego tematu? Korepetytor AI rozpisze go na tablicy

Krok po kroku, z rysunkami i głosem — dokładnie ten temat z lekcji, zadania CKE i tłumaczenie Twojego błędu. Dostęp w pakiecie PRO.

Odblokuj korepetytora →

Zgodnie z aneksem do informatora CKE dla matury rozszerzonej z języka angielskiego (obowiązującym w cyklu 2027), znajomość struktur zaawansowanych, w tym zdań rozszczepionych (cleft sentences), jest weryfikowana na poziomie biegłości B2+/C1. W arkuszu egzaminacyjnym umiejętność ta pojawia się najczęściej w: * Zadaniu 4 (Use of English – transformacje zdań): Wymóg przekształcenia zdania wyjściowego z użyciem podanego słowa lub struktury (np. wymuszenie użycia konstrukcji z It lub What). * Zadaniu 3 lub wypracowaniu (Forma pisemna – rozprawka, artykuł, recenzja): Użycie struktur emfatycznych jest premiowane w kryterium bogactwa leksykalno-gramatycznego. Egzaminatorzy CKE oczekują nie tylko poprawności, ale też celowości użycia środków retorycznych.

Z punktu widzenia klucza odpowiedzi CKE, błędy w cleft sentences najczęściej wynikają z: 1. Niezachowania zgodności czasów w części głównej i podrzędnej (It was in 2025 that we discovered... a nie ...that we discover...). 2. Błędnego użycia zaimków względnych (who dla osób, that lub which dla rzeczy, where dla miejsc). 3. Nieznajomości konstrukcji z All, która na poziomie rozszerzonym zastępuje formy z What (All I want is...).

🧠 2. Mapa pojęć (Metalearning)

Pojęcie Co to jest (1 zdanie) Z czym się łączy
Zdania rozszczepione Mechanizm retoryczny wyciągający jedną informację na pierwszy plan. It-clefts oraz Wh-clefts
It-clefts Struktury z "It" służące do eksponowania konkretnego elementu zdania. It + be + Fokus + who/that
It + be + [Fokus: Osoba] Wariant z "It" akcentujący osobę wykonującą czynność. Zaimek względny who lub that
It + be + [Fokus: Rzecz/Czas/Miejsce] Wariant z "It" akcentujący rzecz, czas lub miejsce wydarzenia. Zaimek względny that
Wh-clefts / Pseudo-clefts Struktury z "What" lub "All" skupiające uwagę na czynności lub obiekcie. What-clause oraz All-clause
What-clause + be + [Fokus] Konstrukcja z "What" podkreślająca konkretną rzecz lub czynność. Spójnik be i wyróżniony element
All-clause + be + [Fokus] Konstrukcja z "All" wskazująca na jedyną rzecz w centrum uwagi. Spójnik be i jedyna rzecz
  • Wyobraź sobie, że zdanie rozszczepione to kamera filmowa robiąca zbliżenie (close-up) na konkretnego bohatera lub rekwizyt, podczas gdy zwykłe zdanie to kamera statyczna.
  • Pamiętaj o podziale na dwie główne grupy: struktury zaczynające się od "It" oraz struktury z "What" lub "All".

📚 3. Teoria i intuicja (Technika Feynmana)

Wyobraź sobie, że tłumaczysz młodsze koleżance, dlaczego zdanie I need money brzmi zwyczajnie, a What I need is money brzmi dramatycznie.

W standardowym zdaniu uwaga słuchacza rozprasza się na całą treść. W zdaniu rozszczepionym dzielimy informację na dwie części: tę, o której słuchacz już wie (stare informacje), oraz tę, którą chcemy mu wbić do głowy (nowe, najważniejsze informacje).

Schemat 1: It-clefts ($It + \text{is/was} + \text{FOKUS} + \text{that/who/when/where}$)

Struktura ta służy do absolutnego skupienia uwagi na jednym elemencie zdania. * Zdanie wyjściowe: The government announced new taxes yesterday. * Fokus na podmiot (osoba/instytucja): $It \text{ } was \text{ } the \text{ } government \text{ } that/who \text{ } announced \text{ } new \text{ } taxes \text{ } yesterday.$ * Fokus na okolicznik czasu: $It \text{ } was \text{ } yesterday \text{ } that \text{ } the \text{ } government \text{ } announced \text{ } new \text{ } taxes.$

Schemat 2: Wh-clefts / Pseudo-clefts ($What + \text{podmiot} + \text{verb} + \text{is/was} + \text{FOKUS}$)

Te zdania opierają się na zaimku What (co w tym kontekście oznacza "to, co"). * Zdanie wyjściowe: I need absolute silence. * Zastosowanie What: $What \text{ } I \text{ } need \text{ } is \text{ } absolute \text{ } silence.$ (Dosłownie: "To, czego potrzebuję, to absolutna cisza"). * Wariant z All (gdy chcemy powiedzieć "tylko to, co"): $All \text{ } I \text{ } want \text{ } is \text{ } a \text{ } holiday.$

✍️ 4. Przykłady krok po kroku

Analiza transformacji zdaniowej typowej dla egzaminu maturalnego CKE.

  • Zadanie wyjściowe: Mark failed the exam because he didn't study hard enough. (Przekształć zdanie, używając struktury z "It").
  • Krok 1: Zidentyfikuj element, który ma być wyeksponowany. Na maturze najczęściej kluczem jest przyczyna, czas lub sprawca. Załóżmy, że chcemy podkreślić przyczynę (because he didn't study hard enough).
  • Krok 2: Zastosuj ramę czasową z czasu przeszłego (w zdaniu wyjściowym mamy failed i didn't study, więc używamy It was). $It \text{ } was \text{ } because \text{ } he \text{ } didn't \text{ } study \text{ } hard \text{ } enough...$
  • Krok 3: Dodaj spójnik łączący i resztę zdania. Ponieważ fokusujemy przyczynę, używamy that. $It \text{ } was \text{ } because \text{ } he \text{ } didn't \text{ } study \text{ } hard \text{ } enough \text{ } that \text{ } Mark \text{ } failed \text{ } the \text{ } exam.$

Analiza drugiego wariantu (fokus na podmiot – Mark): * Krok 1: Wybieramy Mark. * Krok 2: Konstruujemy początek: $It \text{ } was \text{ } Mark \text{ } who...$ * Krok 3: Dopisujemy resztę zdania pamiętając, że fakt zdania egzaminu jest już znany: $...failed \text{ } the \text{ } exam \text{ } because \text{ } of \text{ } his \text{ } lack \text{ } of \text{ } preparation.$ (Pełna forma: $It \text{ } was \text{ } Mark \text{ } who \text{ } failed \text{ } the \text{ } exam \text{ } because \text{ } he \text{ } didn't \text{ } study \text{ } hard \text{ } enough.$)

🎯 5. Trening celowany (Drill)

Wykonaj poniższe transformacje zdań (Use of English, CKE poziom rozszerzony). Każde zadanie wymaga przekształcenia zdania wyjściowego przy użyciu zdania rozszczepionego (cleft sentence), zachowując wyjściowy sens i mieszcząc się w limitach słów.

  1. Transformacja z It-cleft (podmiot):
  2. Zdanie wyjściowe: The government introduced the new environmental tax last month.
  3. Zadanie: Przekształć zdanie, kładąc nacisk na podmiot wykonujący czynność, zaczynając od: It was...

  4. Transformacja z Wh-cleft (dopełnienie/obiekt):

  5. Zdanie wyjściowe: I really need a long holiday in the mountains right now.
  6. Zadanie: Przekształć zdanie, kładąc nacisk na to, czego potrzebujesz, zaczynając od: What...

  7. Transformacja z All-cleft (ograniczenie/wyłączność):

  8. Zdanie wyjściowe: We only want a quiet place to study for the CKE exam.
  9. Zadanie: Przekształć zdanie przy użyciu konstrukcji z All, zaczynając od: All...
Pokaż odpowiedzi
  1. It was the government that/who introduced the new environmental tax last month. (Zwróć uwagę na spójnik that lub who odnoszący się do osoby/instytucji).
  2. What I really need right now is a long holiday in the mountains. (Struktura: What + podmiot + orzeczenie + is/was + wyeksponowany element).
  3. All we want is a quiet place to study for the CKE exam. (Konstrukcja All wymusza użycie bezokolicznika z lub bez to po czasowniku posiłkowym is).

Twoje rozwiązaniezapisuje się automatycznie w tej przeglądarce

⚠️ 6. Pułapki egzaminatora CKE

Centralna Komisja Egzaminacyjna na poziomie rozszerzonym (wymagania CKE 2027) bezlitośnie weryfikuje precyzję gramatyczną w zadaniach z transformacji ze słowem kluczem oraz w strukturach C1. Oto 3 najczęstsze błędy tracące punkty:

  • Pułapka 1: Zgoda podmiotu z orzeczeniem w zdaniach Wh-cleft (zaczynających się na What).
  • Błąd: What we need are more books.
  • Poprawnie: What we need is more books. (lub What we need are more books, jeśli po is/are stoi rzeczownik w liczbie mnogiej, ale CKE preferuje uzgodnienie z jednolitym członem nadrzędnym: What we need is... traktując klauzulę What... jako pojedynczy podmiot rzeczownikowy).
  • Pułapka 2: Mylenie spójników w It-clefts odnoszących się do osób.
  • Błąd: It was Maria which solved the CKE exam task.
  • Poprawnie: It was Maria who/that solved the CKE exam task. (Za użycie which w odniesieniu do osoby egzaminator przyzna 0 punktów).
  • Pułapka 3: Dublowanie zaimków w strukturach Wh-cleft.
  • Błąd: What I dislike about this essay is that it is too short. (To jest poprawne, ale błędem jest: What I dislike it is...). Nie wolno zostawiać zaimka osobowego (it, him) wewnątrz klauzuli początkowej, jeśli została ona wyciągnięta na przód zdania.

🔁 7. Aktywne przypominanie (Retrieval)

Odpowiedz na poniższe pytania z pamięci, bez zaglądania do wcześniejszej części notatki lub podręcznika:

  1. Jaką główną funkcję retoryczną pełnią zdania rozszczepione (cleft sentences) na poziomie C1?
  2. Jaka jest dokładna formuła gramatyczna dla zdania rozszczepionego typu It-cleft kładącego nacisk na czasownik lub okolicznik czasu? (Zapisz wzór).
  3. Czym różni się konstrukcja rozpoczynająca się od All od typowej konstrukcji z What w zdaniach rozszczepionych? Podaj przykład w języku angielskim.

💡 8. Wskazówki Ultralearningowe

[Technika] — Drill. Ta technika została wybrana, ponieważ zdania rozszczepione wymagają automatyzacji sztywnych wzorców składniowych, co osiąga się wyłącznie przez szybkie, powtarzalne mikrotrenowanie transformacji.

[3 kroki] — 1. Wypisz z pamięci na czystej kartce dwa wzory na It-cleft oraz Wh-cleft. 2. Przekształć 5 dowolnych zdań z podręcznika do języka angielskiego na cleft sentences w maksymalnie 3 minuty. 3. Sprawdź klucz odpowiedzi i popraw czerwonym długopisem każdy błąd interpunkcyjny lub leksykalny.

[Połącz z] — Zrób 2 zadania z inwersji stylizacyjnej (inversion after negative adverbials) — mózg musi przełączać kontekst pomiędzy dwoma zaawansowanymi strukturami emfatycznymi z poziomu C1.

[Plan jeśli-to] — JEŚLI w środę o 19:00 usiądziesz do biurka, TO natychmiast zrobisz 3 transformacje z użyciem It-cleft bez otwierania notatek.

[Test] — Przekształć zdanie: "John bought a brand new sports car yesterday" kładąc nacisk na podmiot przy użyciu It-cleft. Uznaj za opanowane, JEŚLI zapiszesz poprawnie: "It was John that/who bought a brand new sports car yesterday" bez zaglądania do klucza.

🎯 Matura Hacks

  1. Zasada "Focus": W zadaniach typu transformacje, jeśli w zdaniu wyjściowym masz podkreślony element lub kontekst sugeruje nacisk na konkretną informację (np. czas, miejsce), użyj It-cleft. Jeśli zdanie skupia się na czynności lub potrzebie, wybierz What-cleft.
  2. Pułapka "That vs Who": W konstrukcjach It-cleft dotyczących osób, CKE akceptuje zarówno who, jak i that, ale that jest bezpieczniejszym wyborem, jeśli nie jesteś pewien, czy osoba jest podmiotem czy dopełnieniem.
  3. Zgodność czasów: Jeśli zdanie wyjściowe jest w czasie przeszłym (Past Simple), konstrukcja It musi być w czasie przeszłym (It was...). Błąd w czasie to automatyczna utrata punktu w transformacjach.
  4. Unikaj "Which" w It-clefts: W konstrukcjach typu It was the car that I bought, użycie which jest uznawane za błąd stylistyczny lub gramatyczny. Używaj that.
  5. All vs What: Pamiętaj, że All w cleft sentences zawsze oznacza "tylko to, co" (the only thing that). Jeśli w zdaniu wyjściowym nie ma znaczenia "tylko", użyj What.

📚 Bank słów

  1. Emphasis /ˈemfəsɪs/ — nacisk/podkreślenie — The teacher placed great emphasis on the importance of cleft sentences.
  2. Highlight /ˈhaɪlaɪt/ — podkreślać/uwydatniać — The article highlights the need for better communication.
  3. Crucial /ˈkruːʃl/ — kluczowy/decydujący — It is the final decision that is crucial for our success.
  4. Intention /ɪnˈtenʃn/ — intencja/zamiar — What I want to convey is my clear intention to resign.
  5. Utterance /ˈʌtərəns/ — wypowiedź — His strange utterance was what surprised the audience most.
  6. Assertive /əˈsɜːtɪv/ — stanowczy — She made an assertive statement that left no room for doubt.
  7. Nuance /ˈnjuːɑːns/ — niuans — It is the nuance in his tone that reveals his true feelings.
  8. Clarify /ˈklærɪfaɪ/ — wyjaśniać/doprecyzować — What I need you to do is clarify your position on this issue.
  9. Prominent /ˈprɒmɪnənt/ — wybitny/widoczny — It was his prominent role in the project that led to his promotion.
  10. Convey /kənˈveɪ/ — przekazywać (treść) — All I am trying to convey is that we are running out of time.
  11. Subtle /ˈsʌtl/ — subtelny — It was a subtle change, but it made a huge difference.
  12. Emphasis /ˌemfəˈzaɪz/ — kłaść nacisk — I would like to emphasize that this is a voluntary task.
  13. Significant /sɪɡˈnɪfɪkənt/ — znaczący — What makes this discovery significant is its potential impact on medicine.
  14. Focus /ˈfəʊkəs/ — skupienie/ognisko — The main focus of the report is the economic crisis.
  15. Distinction /dɪˈstɪŋkʃn/ — rozróżnienie — It is the distinction between these two concepts that confuses students.

✍️ Wskazówki do pisania (rozszerzenie)

Struktura akapitu: * Wstęp: Wprowadź temat, używając What (np. What is often overlooked in this debate is...). * Rozwinięcie: Użyj It-cleft do wyeksponowania najważniejszego argumentu (np. It is the lack of funding that prevents us from moving forward). * Zakończenie: Podsumuj za pomocą All (np. All we need to do now is reconsider our strategy).

Przydatne zwroty: * What I find most striking is... (To, co uderza mnie najbardziej, to...) * It is precisely this aspect that... (To właśnie ten aspekt...) * All I am suggesting is that... (Sugeruję jedynie, że...) * What matters most is... (To, co liczy się najbardziej, to...) * It was not until... that... (Dopiero wtedy... gdy...) * What we must bear in mind is... (To, o czym musimy pamiętać, to...)

Typowe błędy: * Błąd "Double Subject": What I need is I need a pen (błędne powtórzenie podmiotu). Poprawnie: What I need is a pen. * Błąd "Be": Pomijanie czasownika is/was w konstrukcjach What (np. What I want, a coffee — brak is). * Błąd "That": Używanie which zamiast that w It-clefts (np. It was the book which I read — błąd, powinno być that).

Jak opanować ten materiał w 4 krokach
  1. Najpierw spróbuj bez czytania. Zanim wgłębisz się w teorię, spróbuj odpowiedzieć na 2 pytania z sekcji „Trening celowany". Błąd popełniony teraz = trwalsza pamięć (retrieval practice).
  2. Wytłumacz jak dziecku (Feynman). Po przeczytaniu zamknij kartę i powiedz na głos, o co chodzi w tym dziale w 3 zdaniach. Jeśli się zaciąłeś — to jest miejsce do powtórki, nie cała lekcja.
  3. Rozpisz 3 przykłady ręcznie. Nie przepisuj — rozwiązuj od zera na kartce, potem porównaj z sekcją „Przykłady krok po kroku". Ręka + papier bije samo czytanie.
  4. Zaplanuj powtórki: +1 dzień, +3 dni, +7 dni, +21 dni. Wystarczy 5 minut na start każdej powtórki (wypisz wzory/tezy z pamięci). System FSRS w „Profilu" podpowie, co jest due.
Praktyka > czytanie. Jedna lekcja = jedno pisanie. Po niej wejdź w powtórki i rozwiąż 3 zadania z tego działu.
AUDIOPLAYER AI VOICE
AUDIO — SŁUCHAJ LEKCJI · Zofia (naturalny)
Pobierz MP3
TECHNIKA Z TEJ LEKCJI
Drill
JEŚLI w środę o 19:00 usiądziesz do biurka, TO natychmiast zrobisz 3 transformacje z użyciem *It-cleft* bez otwierania notatek.
Test — sprawdź się
Przekształć zdanie: "John bought a brand new sports car yesterday" kładąc nacisk na podmiot przy użyciu *It-cleft*. Uznaj za opanowane, JEŚLI zapiszesz poprawnie: "It was John that/who bought a brand new sports car yesterday" bez zaglądania do klucza. ### 🎯 Matura Hacks 1. **Zasada "Focus":** W zadaniach typu transformacje, jeśli w zdaniu wyjściowym masz podkreślony element lub kontekst sugeruje nacisk na konkretną informację (np. czas, miejsce), użyj *It-cleft*. Jeśli zdanie skupia się na czynności lub potrzebie, wybierz *What-cleft*. 2. **Pułapka "That vs Who":** W konstrukcjach *It-cleft* dotyczących osób, CKE akceptuje zarówno *who*, jak i *that*, ale *that* jest bezpieczniejszym wyborem, jeśli nie jesteś pewien, czy osoba jest podmiotem czy dopełnieniem. 3. **Zgodność czasów:** Jeśli zdanie wyjściowe jest w czasie przeszłym (*Past Simple*), konstrukcja *It* musi być w czasie przeszłym (*It was...*). Błąd w czasie to automatyczna utrata punktu w transformacjach. 4. **Unikaj "Which" w It-clefts:** W konstrukcjach typu *It was the car that I bought*, użycie *which* jest uznawane za błąd stylistyczny lub gramatyczny. Używaj *that*. 5. **All vs What:** Pamiętaj, że *All* w *cleft sentences* zawsze oznacza "tylko to, co" (*the only thing that*). Jeśli w zdaniu wyjściowym nie ma znaczenia "tylko", użyj *What*. --- ### 📚 Bank słów 1. **Emphasis** /ˈemfəsɪs/ — nacisk/podkreślenie — *The teacher placed great emphasis on the importance of cleft sentences.* 2. **Highlight** /ˈhaɪlaɪt/ — podkreślać/uwydatniać — *The article highlights the need for better communication.* 3. **Crucial** /ˈkruːʃl/ — kluczowy/decydujący — *It is the final decision that is crucial for our success.* 4. **Intention** /ɪnˈtenʃn/ — intencja/zamiar — *What I want to convey is my clear intention to resign.* 5. **Utterance** /ˈʌtərəns/ — wypowiedź — *His strange utterance was what surprised the audience most.* 6. **Assertive** /əˈsɜːtɪv/ — stanowczy — *She made an assertive statement that left no room for doubt.* 7. **Nuance** /ˈnjuːɑːns/ — niuans — *It is the nuance in his tone that reveals his true feelings.* 8. **Clarify** /ˈklærɪfaɪ/ — wyjaśniać/doprecyzować — *What I need you to do is clarify your position on this issue.* 9. **Prominent** /ˈprɒmɪnənt/ — wybitny/widoczny — *It was his prominent role in the project that led to his promotion.* 10. **Convey** /kənˈveɪ/ — przekazywać (treść) — *All I am trying to convey is that we are running out of time.* 11. **Subtle** /ˈsʌtl/ — subtelny — *It was a subtle change, but it made a huge difference.* 12. **Emphasis** /ˌemfəˈzaɪz/ — kłaść nacisk — *I would like to emphasize that this is a voluntary task.* 13. **Significant** /sɪɡˈnɪfɪkənt/ — znaczący — *What makes this discovery significant is its potential impact on medicine.* 14. **Focus** /ˈfəʊkəs/ — skupienie/ognisko — *The main focus of the report is the economic crisis.* 15. **Distinction** /dɪˈstɪŋkʃn/ — rozróżnienie — *It is the distinction between these two concepts that confuses students.* --- ### ✍️ Wskazówki do pisania (rozszerzenie) **Struktura akapitu:** * **Wstęp:** Wprowadź temat, używając *What* (np. *What is often overlooked in this debate is...*). * **Rozwinięcie:** Użyj *It-cleft* do wyeksponowania najważniejszego argumentu (np. *It is the lack of funding that prevents us from moving forward*). * **Zakończenie:** Podsumuj za pomocą *All* (np. *All we need to do now is reconsider our strategy*). **Przydatne zwroty:** * *What I find most striking is...* (To, co uderza mnie najbardziej, to...) * *It is precisely this aspect that...* (To właśnie ten aspekt...) * *All I am suggesting is that...* (Sugeruję jedynie, że...) * *What matters most is...* (To, co liczy się najbardziej, to...) * *It was not until... that...* (Dopiero wtedy... gdy...) * *What we must bear in mind is...* (To, o czym musimy pamiętać, to...) **Typowe błędy:** * **Błąd "Double Subject":** *What I need is I need a pen* (błędne powtórzenie podmiotu). Poprawnie: *What I need is a pen.* * **Błąd "Be":** Pomijanie czasownika *is/was* w konstrukcjach *What* (np. *What I want, a coffee* — brak *is*). * **Błąd "That":** Używanie *which* zamiast *that* w *It-clefts* (np. *It was the book which I read* — błąd, powinno być *that*).

Zmień poziom (Full/Med/Quick) ← Wróć do katalogu
Opinia / błąd